Koszalin miasto zielone

Koszalin znajduje się w krainie przyrodniczo - leśnej i jest prawdziwą 'oazą' przyrodniczo - krajobrazową, a to dzięki ogromnej powierzchni obszarów zajętych przez zieleń oraz wyróżniającą się ciekawą i bogatą szatą roślinną.

Powierzchnia obszarów zajętych przez zieleń oraz bogactwo gatunków znajdujących się w  Koszalinie pozwala miastu predestynować do miana wielkiego ogrodu botanicznego.

Na obszarze tym przeważa krajobraz rolniczy, urozmaicony lasami mieszanymi, w których, poza bukiem, spotyka się polską lianę - wiciokrzew pomorski, cis pospolity, modrzew europejski, dąb bezszypułkowy, jarząb brekinia, brzozę niską oraz bluszcz pospolity i fragment buczyny pomorskiej.

Koszalin obejmuje 83 km2 malowniczego terenu z 4 parkami w samym sercu miasta oraz z wznoszącą się na wysokość 137 m n.p.m., pokrytą z dwóch stron gęstym lasem, prastarą Górą Chełmską i jest zaliczany do tzw. 'miast zielonych'.

Ponadto występują duże skupiska zieleni w postaci kompleksu lasów państwowych i lasu komunalnego - jako obszar chronionego krajobrazu, rezerwatu przyrody, zespołu przyrodniczo-krajobrazowego, cmentarza, ogrodów, zieleńców, zieleni osiedlowej i zieleni przyulicznej.   

Do największych obszarów wśród nich zalicza się kompleks lasów państwowych, zajmujący powierzchnię 319,99 ha oraz las komunalny o pow. 99,6 ha (wraz z Górą Chełmską).

Miasto dysponuje 7 parkami spacerowo - wypoczynkowymi i 34 zieleńcami (w tym 5 parków i 2 zieleńce wpisane do rejestru zabytków) oraz 2 rezerwatami przyrody i 12 ogrodami działkowymi, okalającymi miasto.

Najładniejszym i najpopularniejszym jest Park Książąt Pomorskich 'A' o powierzchni 6,70 ha (z deniweletą do 12c metrów), w tym staw i rzeka Dzierżęcinka o pow. 1,50 ha. Park stanowi część zwartego ciągu zieleni, przebiegającego przez miasto od ulicy Rzecznej - Targowej do ulicy Kutrzeby. Czas powstania określa się na lata 1602-1816. Zakończenie zagospodarowania datuje się na lata 1933-1934. Na terenie parku znajdują się najpiękniejsze i najstarsze drzewa Koszalina. Wśród rodzimych drzew wielkie zainteresowanie wzbudza klon jawor o silnie rozwiniętej, tarasowatej nasadzie pnia. Jest to najstarsze drzewo Koszalina, pozostałość ogrodu zamkowego sprzed 300 lat.  Występują tutaj liczne gatunki obcego pochodzenia m.in. korkowiec amurski, tuż przy nim rośnie jedyny w Koszalinie egzemplarz magnolii drzewiastej. Unikatem na skalę całego miasta jest cypryśnik błotny oraz miłorząb dwuklapowy, który jest jednym z dwóch okazów znajdujących się na terenie miasta, a także aleja platanów klonolistnych. Ogółem wyróżniamy 124 gatunków i odmian drzew i krzewów. 

Drugim pod względem wielkości jest Park przy Amfiteatrze o pow. 8,12 ha, zajmujący wzniesienie morenowe po wschodniej stronie doliny rzeki Dzierżęcinki. Obecne założenia krajobrazowe parku datuje się na I poł. XIX wieku. Występuje tutaj 72 gatunki i odmiany drzew, wśród których wyróżniamy : lipy, jesiony wyniosłe, klony ginnala, buki, derenie jadalne, dęby szypułkowe, jałowce sawina, żywotniki zachodnie odm. Wyprostowana, berberysy. Najstarsze zadrzewienie (60-120 lat) występuje w części wschodniej parku. Najokazalszy dąb, uznany za pomnik przyrody o obwodzie 405 cm, rośnie przy amfiteatrze.

Park nad rzeką Dzierżęcinką - Dendrologiczny. Park zajmuje pow. 7,74 ha i stanowi najbardziej na północ wysuniętą część zwartego ciągu zieleni, przebiegającego przez miasto e dolinie rzeki Dzierżęcinki. W parku znajduje się zabytkowy stary młyn oraz wiele ciekawych gatunków drzew m.in. klon japoński, kalina sztywnolistna i wiele odmian świerków i drzew liściastych, tworzących oryginalną kompozycję z poprzednich lat.

Park Kościuszki - dzieje powstania sięgają początku XIX wieku i są związane z historią cmentarza, który założono w kwietniu 1819 roku, zwany był Starym Cmentarzem. Pochowano tam zasłużonych obywateli XIX-wiecznego Koszalina. Następnie cmentarz przebudowano na park miejski. Zajmuje pow. 7,51 ha i stanowi północno-wschodni fragment dużego, zwartego ciągu zieleni miejskiej. W zadrzewieniu tego parku wyróżniają się dwie aleje lipowe oraz 72 gatunki i odmiany drzew oraz krzewów. Najstarsze zadrzewienie (60-160 lat) występuje w części wschodniej i północnej parku oraz na obrzeżach łąki parkowej.

Park im. Książąt Pomorskich 'B'. Park zajmuje pow. 3,65 ha i stanowi najbardziej na południe wysuniętą część zwartego ciągu zieleni, przebiegającego przez miasto od ul. Rzecznej do ulicy Kutrzeby. W parku wyróżnia się 91 gatunków i odmian drzew oraz krzewów, wśród których występują ciekawe i rzadkie gatunki m.in. dąb szypulowaty odm. Stożkowa, korkowiec amurski, wierzba babilońska oraz orzech czarny - jeden z wielu pomników przyrody.

Zespół przyrodniczo - krajobrazowy 'Wąwozy Grabowe' - położone są w północno - wschodniej części Koszalina, pomiędzy ulicami Wąwozowa - Wyki, Próchnika - Staszica (od południa), Langego (od wschodu). Jest to jedyny tego typu obiekt na terenie miasta, wyróżniający się mocno urozmaiconym ukształtowaniem terenu (rzeźbą terenu) i związanym z tym układem roślinności. Wąwozy stanowią naturalną 'mini zlewnię' wód opadowych pobliskich gruntów. Porasta je bujna szata roślinna, głównie drzewiasta z silnie wykształconą warstwą podszytów. Powierzchnie nie pokryte drzewostanem porasta najczęściej tarnina oraz inne krzewy. Na terenie wąwozów znajduje się silnie zróżnicowana gatunkowo flora naczyniowa. Znaleźć tu można rzadkie objęte ochroną rośliny takie jak : kruszczyk szerokolistny, marzanka wonna, konwalia majowa, bluszcz, którego kwitnące okazy na tym terenie występują bardzo licznie. Usytuowanie wąwozu pomiędzy osiedlami mieszkaniowymi sprawia, że jest to doskonałe miejsce rekreacji i wypoczynku.

Rezerwat przyrody - Jezioro Lubiatowskie obejmuje 370 ha. W granicach miasta Koszalina znajduje się tylko niewielki fragment tego obszaru. Jest to jezioro o dość zmiennym poziomie wód, związanym przede wszystkich z porami roku, zaliczane jest do jezior entroficznych. Przez jezioro przepływa rzeka Dzierżęcinka. Jezioro, jak i przyległe obszary, charakteryzują się gatunkowym bogactwem faunistycznym i florystycznym. Na obszarze tym gniazduje 35 gatunków ptaków, a 48 odwiedza jezioro podczas przelotów. Spotyka się tu m.in. łabędzia niemego, perkoza dwuoczkowego, czajkę czy bekasa krzyka.  Teren ten posiada dużą ilość różnorodnych siedlisk i jest miejscem wegetacji ponad 374 gatunków roślin.

Obszar chronionego krajobrazu - 'Koszaliński Pas Nadmorski' o powierzchni 48,33 ha obejmuje pas wybrzeża morskiego różnej szerokości (do kilkunastu kilometrów w głąb lądu) i długości około 85,5 km (w tym miasto Koszalin). Obszar ten znajduje się na lekko pofałdowanym terenie, z większymi wzniesieniami w okolicy Ustronia Morskiego i Koszalina. 'Koszaliński Pas Nadmorski' obejmuje obszary przymorskie, ogarnia swym zasięgiem wiele miejscowości, w tym także część Koszalina, wchłaniając w swoje granice dwa duże kompleksy leśne, znajdujące się na północnym wschodzie i północnym zachodzie miasta, w tym las porastający Wzgórze Chełmskie, składające się głównie z buczyny pomorskiej.

Rezerwat glebowy 'Bielica' o pow. 1,30 ha leży u podnóża północno - zachodniego zbocza Góry Chełmskiej w odległości 1 km od wsi Gorzebądź. Ochroną objęta jest zbielicowana gleba, położona na glinie głębokiej, a ukształtowana została bez udziału wód gruntowych, z lekkich osadów żwirowo - piaszczystych. Powierzchnię glebową porasta bór sosnowy. Gleba bielicowa pozostawiona sobie jest dokumentem naturalnych gleb polodowcowych Pomorza i ścisłym rezerwatem.

 W granicach administracyjnych miasta znajduje się 9 użytków ekologicznych o łącznej powierzchni 26,63 ha. Tereny te objęte są ochroną ze względu na starodrzew lub unikatowy układ biocenotyczny. Obszary te charakteryzują się niezwykle bogatą florą naczyniową szczególnie obfitującą w gatunki rzadkie, objęte całkowitą lub częściową ochroną gatunkową. Największym bogactwem gatunkowym cechuje się bagno oraz rosnące tam gatunki unikatowe m.in. rosiczka okrągłolistna, bagno zwyczajne, bażyna czarna, czermień błotna, wrzosiec bagienny, żurawina błotna oraz modrzewica pospolita.      

Drzewa - pomniki przyrody

Piękny zabytkowy Park im. Książąt Pomorskich, las komunalny wokół Góry Chełmskiej, czy też pasaż ciągnący się wzdłuż ulicy Zwycięstwa, pełne są różnorodnych okazów drzew, zarówno gatunków rodzimych jak i gatunków egzotycznych. Klimat nadmorski, zbliżony do atlantyckiego sprzyja rozwojowi roślin na terenie Koszalina, pośród których najcenniejsze zostały objęte ochroną prawną - uznane za pomniki przyrody.
 Na terenie miasta znajduje się 56 oznakowanych drzew pomnikowych, zróżnicowanych zarówno pod względem gatunkowym (17 gatunków), jak i pochodzenia (9 gatunków pochodzenia obcego).  Wśród nich znajdują się drzewa uważane za najstarsze w kraju tj. dąb szypułkowy o obwodzie 470 cm, pierścienicy 136 cm i wysokości 28 m, liczący sobie 240 lat, rosnący w ciągu zieleni ulicy Zwycięstwa - przed budynkiem Oddziału Zamiejscowego Zachodniopomorskiego Urzędu Wojewódzkiego.

Do najstarszych drzew Polski zalicza się także prawie 300-letni klon jawor, zwany 'Drzewem katowskim' lub 'Drzewem czarownic'. Nieco młodszy jest skrzydłorzech kaukaski o obwodzie 450 cm, rosnący przy ulicy Moniuszki, który liczy sobie ponad 200 lat.  Drzewo to jest często wymieniane w literaturze fachowej jako największy pienny okaz tego gatunku na terenie Polski. 
Przy ulicy Podgórnej 6 na skarpie, rośnie bardzo rzadko spotykany okaz dwupniowego, zrośniętego korzeniami drzewa, wyglądającego jakby z drzewa na skarpę 'wylała się lawa' - jesionu wyniosłego o obwodzie łącznym u nasady 820 cm oraz o obwodach poszczególnych pni - 243 cm i 264 cm.

Grupę uzupełniają jeszcze inne ciekawe drzewa nie uznane za pomniki : szpaler dorodnych ładnych wierzb kruchych oraz rzadko spotykanych wymiarów okaz czereśni o obwodzie 287 cm (!), rosnący na skraju ulicy Pomorskiej, a także wiele innych drzew rosnących na terenie miasta. 

Opracowanie :
Zuzanna Sugier
Główny Specjalista ds. zieleni
Zarządu Dróg Miejskich w Koszalinie